zondag 31 mei 2015

Recensie: Castle Panic

Het verdedig uw kasteel tegen indringers principe dat we voornamelijk kennen van computerspellen is in Castle Panic toegepast op een coöperatief bordspel, waarbij het doel hetzelfde is gebleven: zorgen dat het kasteel blijft staan. Komen de monsters eenmaal binnen dan is het lastig om je kasteel overeind te houden.

Het speelbord is verdeeld in drie gekleurde vlakken met in het midden ruimte voor de 6 muren en kantelen van je kasteel. De vlakken zijn weer onderverdeeld in 3 ringen die aangeven welke verdedigers actief kunnen zijn in dat gebied. De monsters trekken vanuit de bossen naar je kasteel en zijn als eerste te raken door je boogschieters in de juiste kleur. Komen ze dichterbij dan kunnen de ridders in actie komen en staan ze al bijna tegen je muren  aan te beuken dan wordt het tijd om er een zwaardvechter erop af te sturen. 

Ter verdediging krijgen alle spelers kaarten met daarop het type mankracht en de kleur. Hierin zit het samenwerkingselement. Je mag kaarten met elkaar ruilen om te zorgen dat je de monsters in je beurt kan raken. Iedere beurt schuiven ze namelijk dichter naar je kasteel toe, en er valt dus te voorspellen wanneer ze waar zullen zijn. Naast de gewone verdedigingskaarten zijn er ook nog leuke speciale kaarten zoals de reuzenkei die in een rechte lijn alles dat op z'n pad komt plat walst of kaarten om nieuwe muurtjes mee te metselen. Ook de monsters komen soms met speciale krachten aanzetten zodat het geen eenvoudige klus is om te winnen. Als het als groep lukt om minstens 1 kanteel te laten staan dan heb je van het spel gewonnen.


En de waardering....


De leeftijdsaanduiding doet onrecht aan het feit dat het een leuk familiespel is. Het thema en de mooie uitvoering spreken kinderen zeer aan en met een beetje uitleg en hulp kan zelfs een 6 jarige gezellig mee helpen om de monsters te verslaan, wat in de meeste gevallen ook lukt. Het spel blijkt aardig populair te zijn want er zijn inmiddels twee uitbreidingen uitgebracht (the wizards tower en the dark titan) en daarnaast nog twee thematische varianten (dead panic over zombies en munchkin panic). Voor alleen volwassen spelers is er wellicht wat te weinig invloed en zijn de keuzes die je kunt maken overduidelijk. Wie weet dat de uitbreidingen daar wat verandering in kunnen brengen. Maar als familiespel, zeker bij kinderen die niet tegen hun verlies kunnen, een leuke aanwinst.




Auteur: Justin en Anne-Marie De Witt
Spelers: 1-6
Uitgever: Fireside Games, 2010
Speelduur: circa 45 minuten
Leeftijd: vanaf 10 jaar volgens de doos maar werkelijk 8+
Prijs: circa 35 euro

donderdag 28 mei 2015

Recensie: Tajemnicze Domostwo (Mysterium)

“Met grote blijdschap geven wij heden kennis van de geboorte van ons kind Tajemnicze Domostwo, roepnaam Mysterium.” Zo moet ongeveer het geboortekaartje er uit hebben gezien dat Dixit en Cluedo hebben verstuurd naar aanleiding van de geboorte van hun liefdesbaby Mysterium. Tajemnicze Domostwo is de oorspronkelijke (Poolse) naam van dit spel, maar de internationale editie gaat Mysterium heten (verwacht op Spiel 2015).

In Mysterium kruipen de spelers in de huid van paranormaal begaafde onderzoekers. Deze onderzoekers gaan een week in een huis logeren waar honderd jaar geleden een vreselijke moord is gepleegd. Eén speler kruipt in de huid van de persoon die ten onrechte voor deze vreselijke moord is veroordeeld en die sindsdien geen rust kan krijgen. De geest communiceert met de paranormaal begaafde onderzoekers door middel van dromen en zal proberen de onderzoekers te laten weten welke personen betrokken waren bij de moord en wie de echte dader was.

Op tafel liggen verschillende sets van kaarten met potentiële daders, plaatsen waar de moord gepleegd is en moordwapens. De geest heeft voor iedere speler een setje met één dader, één loctie en één moordwapen. Het is aan de spelers om eerst te achterhalen welke setjes iedereen heeft en daarna nog om te achterhalen wie van de betrokken daders de uiteindelijke moord heeft gepleegd.

De geest geeft hiervoor hints aan de speler doormiddel van droom-kaarten. Dit zijn prachtige, dromerige Dixit-achtige kaarten. De spelers moeten eerst hun potentiële moordwapens achterhalen, daarna de locatie en ten slotte de daders. De geest heeft zes kaarten en geeft hiervan één of meerdere aan een speler. Soms heb je als geest het geluk dat je hele directe hints kan geven (het voorwerp staat op de kaart), soms moet je subtieler te werk gaan (kaarten verwijzen naar vormen of kleuren). Nadat de geest kaart(en) aan een speler heeft gegeven vult hij zijn hand weer aan tot zes voor hij de volgende speler kaarten geeft. De spelers bepalen vervolgens samen naar welke moordwapens, locaties en daders de kaarten verwijzen door een fiche in hun spelerskleur op de kaarten te leggen. De geest mag vervolgens alleen maar aangeven of de fiches wel of niet goed liggen. De spelers die goed geraden hebben, gaan door naar de volgende opdracht en spelers die het fout hadden krijgen nog een keer hints over het moordwapen. 

Als alle spelers binnen zes nachten hun trio (moordwapen, locatie en dader) hebben achterhaald, geeft de geeft nog één keer een tip (maar dit keer bestaande uit maar één kaart). Als de spelers het nu goed raden, zal de geest eindelijk vrede hebben en verder kunnen gaan naar het licht (of zo iets). De logeerpartij van de paranormaal begaafden duurt maar een week, dus als de spelers niet snel genoeg snappen wat de geest bedoelt, dan verliezen ze het spel en zal de geest voor eeuwig moeten blijven spoken op aarde.

... en de waardering


Ik vind het een mooie vondst om Cluedo met Dixit te combineren om zo een paranormaal who-done-it spel te creëren. Het idee werkt gewoon. Het komt regelmatig voor dat de geest hints geeft waarvan hij denkt dat het heel duidelijk is, maar die de spelers vervolgens compleet verkeerd interpreteren omdat ze net op een ander aspect van de kaart focussen. Het is leuk om zo te ontdekken hoe verschillend mensen denken en te proberen deze verschillen te overbruggen. Een communicatiespel als Mysterium zal niet bij iedereen in de smaak vallen. Zeker met meer spelers ben je veel tijd bezig met de hints van anderen en wordt er heel wat af gepraat en overlegd, dit zal niet iedereen leuk vinden. Ik heb hier echter geen bezwaar tegen. Een belangrijke reden waarom ik spellen doen leuk vind, is vanwege de gezelligheid en het sociale aspect. Ik vind Mysterium dan ook een heerlijk spel. Je bent lekker aan het puzzelen op de hints die je krijgt en kan ondertussen lol hebben om de verhalen die ontstaan (wat doet de egyptologe met een touw in het laboratorium?). 






Auteur: Oleksander Nevskiy en Oleg Sidorenko
Uitgever: Portal Games
Aantal spelers: 2-7
Leeftijd: vanaf 8 jaar
Speelduur: 30-60 minuten
Prijs: circa 40 euro

woensdag 27 mei 2015

Recensie: Patchwork

Ergens in de jaren 80 heeft mijn moeder een cursus patchwork-maken gevolgd. Ze maakte mooie kussenslopen van restjes stof. Ik had nooit verwacht dat de handwerkbevlieging van mijn moeder ooit nog eens tot thema van een spel zou worden gekozen. Maar het is toch gebeurd, op Spiel 2014 werd het door Uwe Rosenberg bedachte Patchwork uitgebracht. De introductie verliep vrij geruisloos, maar langzaamaan wint het spel aan bekendheid en populariteit.

In Patchwork beginnen de spelers met een veld van 9 bij 9 blokjes. Op dit veld gaan de spelers tijdens het spel een patchworkje (noem je dat zo?) maken. Wie aan het eind van het spel het mooiste patchworkje heeft gemaakt (met veel knopen er op en weinig gaten er in), wint het spel.

Tussen beide spelers in ligt een bordje met daarop een tijdspoor en daar om heen liggen alle patchwork-fiches met daar tussen een houten pop. In je beurt mag je uit twee dingen kiezen: handwerken of cashen. Als je gaat handwerken dan pak je één van de drie patchwork-fiches die direct voor de pop liggen en legt deze op je veldje. Je moet dan wel de kosten betalen die op het fiche staan afgebeeld (een combinatie van tijd en knopen). Als je gaat cashen dan loop je net zo veel stapjes naar voren op het tijdspoor tot je één vakje voor de andere speler staat. Je krijgt vervolgens net zo veel knopen als je stapjes hebt gezet. De speler die het verst naar achteren staat op het tijdspoor is altijd aan de beurt. Als je dus tegels kiest die weinig tijd kosten, dan kan het dus zijn dat je meerdere keren achter elkaar aan zet bent.

Op het tijdspoor ligt op een aantal plekken een patchwork-fiche van één vakje groot (heel handig om rare hoekjes op te vullen). De speler die als eerste over dit vakje heen gaat, mag het pakken en gebruiken. Verder staan er op het tijdspoor nog knopen afgebeeld. Op het moment dat je een knoop passeert, krijg je extra inkomsten (net zo veel knopen als er op dat moment op jouw patchworkje staan afgebeeld).

Zodra beide spelers aan het eind van het tijdspoor staan, wordt de eindscore bepaald. Voor iedere knoop die je in je voorraad hebt krijg je één punt en elk leeg vakje op  je veld kost je twee strafpunten. Wie de meeste punten heeft, heeft gewonnen.




... en de waardering

Patchwork is een verrassend leuk tweepersoonsspelletje. Het spel heeft veel pluspunten: het is snel uitgelegd, het speelt vlot weg, heeft een relatief korte speelduur (handig voor revanche-potjes) het ziet er prachtig uit én is niet duur. Tijdens het spel wordt je continue voor interessante keuzes gezet, pak je het fiche wat goed voor jou is maar waardoor je tegenstander binnen een afstand van drie van een fiche komt dat geweldig voor hem is óf pak je knopen waardoor je tegenstander een voor hem minder goed fiche moet pakken (tenzij hij ook knopen gaat pakken natuurlijk) maar jij misschien daarna twee keer aan de beurt kan zijn. Keuzes, keuzes! Patchwork is bij mijn in ieder geval goed in de smaak gevallen.







Auteur: Uwe Rosenberg
Uitgever: 999 games, 2015
Aantal spelers: 2
Leeftijd: vanaf 8 jaar
Speelduur: 30 minuten
Prijs: circa 15 euro

maandag 18 mei 2015

Maandoverzicht: april (Dagmar)


April was niet zo’n beste maand, de teller bleef steken op 10 keer een spel gespeeld. Van deze 10 potjes, waren er zeven voor Dominion Verder speelde ik nog twee nieuwe spellen, namelijk Patchwork en De Zwarte Piraat.

Patchwork is een abstract tweepersoonsspel van van Uwe “Agricola” Rosenberg. Patchwork is een puzzelspelletje. Beide spelers moeten proberen een zo mooi mogelijk Patchwork-kleedje te maken (een kleedje gemaakt van restjes stof in grillige vormen). Je moet niet alleen goed puzzelen om de grillige stukken (denk tetris-achtige vormen) goed aan elkaar te passen, je moet er ook nog op letten dat je stukjes stof kiest met lekker veel mooie knopen er op. Deze knopen heb je namelijk nodig omdat ze je tijdens het spel geld opleveren om nieuwe stukjes stof te kopen (een stukje stof kost knopen en/of tijd) en leveren aan het eind van het spel punten op. Patchwork is mij erg goed bevallen, het zit bomvol interessante keuzes, ziet er prachtig uit en speelt ook nog eens lekker vlot weg. Aanrader!

Het tweede nieuwe spel dat ik gespeeld heb is Zwarte Piraat. Dit is een Haba spel uit 2006. En niet zo maar een spel uit 2006, maar de winnaar van de kinder Spiel des Jahres. Ik heb dit spel voor 4 euro gekocht op de rommelmarkt op Koningsdag en wilde het in ieder geval een keer zelf proberen. In het spel moet je met bootjes over zeeën naar havens varen waar je goudstukken kan inladen. De kern van het spel is dat de bootjes worden voortbewogen door met een balg wind in de zeilen te puffen. Mijn balg bleek helaas lek te zijn, waardoor het puffen wel erg lastig werd. Ik heb inmiddels met Haba gemaild en tegen een klein vergoeding (4 euro) gaan ze me een nieuwe balg opsturen. Prima service dus van Haba. Ondanks de lekke balg, hebben Niek en ik best lol gehad met het spel. Ik denk niet dat het blijvertje in mijn collectie gaat zijn, maar ik kan hier vast iemand blij mee gaan maken.


Over Koningsdag gesproken. Niek en ik waren voor het eerst sinds we in Voorhout wonen gewoon thuis op Koningsdag en konden dus voor het eerst de rommelmarkt gaan verkennen. In Voorhout mogen alleen kinderen op de rommelmarkt staan (dit in tegenstelling tot de rommelmarkt in mijn oude wijk in Rotterdam waar kinderen en volwassen gezellig door elkaar stonden). Er was daardoor vooral veel kinderspeelgoed te vinden. Behalve Zwarte Piraat vond ik nog twee Haba-spelletjes, namelijk Schattenjacht en Gewoon Geweldig. Deze twee spellen zagen er ongespeeld uit en kon ik dus niet laten liggen. Ik heb ze inmiddels aan vriendinnen met jonge kinderen gegeven. Verder vond ik Hallo Das, van 999 games. Ook dat spel is inmiddels doorgegeven aan een vriendin. Voor mezelf vond ik Perudo en Rumba Rups. De dobbelstenen van Perudo zaten zelfs nog in het plastic (duidelijk gevalletje van een cadeau waar de ontvanger niet blij mee is geweest). Rumba Rups is een plastic Fantastic spel van MB waar je met een pincet knikkers op de handen van een druk Samba-dansende Rups moet leggen. Ik heb dit een aantal jaar geleden op een spellenbeurs gedaan en er toen veel lol om gehad. Ik vreesde alleen dat de lol er snel af zou gaan en dus heb ik het spel zelf nooit gekocht. Maar voor 3,50 euro kan je er geen buil aan vallen. Er bleek één reserve-knikker te missen, maar verbazingwekkend genoeg was het spel verder compleet (alles zat gewoon los in de doos gegooid, inclusief de kleine knikkers). 

Verder heb ik nog twee puzzels voor mijn zus gevonden. Ik was vooral blij met de Djeco Piraten Puzzel. De puzzels van Djeco hebben altijd mooi grote, stevige stukken. Mijn zus (ze is zwaar verstandelijk gehandicapt) is dol op puzzelen maar kan niet zo goed kleine stukjes vast pakken. Veel puzzels zijn daardoor te moeilijk voor haar, ook als ze niet te veel stukjes hebben (ze kan ongeveer puzzels tot 50 a 60 stukjes maken). Een Djeco puzzel voor 50 cent kon ik dan ook niet laten liggen. Dit was dan ook meteen de aankoop waar ik het meest blij mee was.  

woensdag 13 mei 2015

Top-100 2015: de restjes

Dit was alweer de achtste editie en ieder jaar wordt het leuker. Ik bleef er plezier aan om me te laten verrassen waar mensen zoal op stemmen, welke mij onbekende spellen ineens populair blijken en vooral het enthousiasme dat blijkt uit de lijstjes die ik krijg. Ook leuk is dat het aantal stemmen nog ieder jaar blijft groeien. In het eerste jaar waren het er nog maar zestig, inmiddels zijn we door de grens van tweehonderd heen.

Ondanks dat het aantal stemmen meer dan verdrievoudigd is en er in die jaren behoorlijk wat nieuwe spellen zijn verschenen (meer dan de helft van de spellen in de lijst van dit jaar bestond in de eerste jaargang nog niet) is er toch sprake van een zekere stabiliteit: natuurlijk dezelfde nummer 1, maar in de top-20 staan acht spellen die in het eerste jaar ook al in de top-20 stonden. En drie spellen (Puerto Rico, Hoogspanning en El Grande) staan al acht jaar lang in de top-10.

In totaal zijn er 29 spellen die al acht jaar onafgebroken in de lijst staan. De lijst is een mix van altijd populaire klassiekers en nieuwere titels, waarbij de nadruk op de meest recente spellen ligt. Kijk maar eens naar deze grafiek met het aantal keren dat spellen uit een bepaald jaar in de lijst voorkomen:
















2012 is het meest voorkomende jaar, gevolgd door 2013 en en 2011. Ja, dat we gevoelig zijn voor de 'cult of the new' blijkt ook duidelijk uit de lijst van dit jaar. En laten we eerlijk wezen: dat Puerto Rico, een spel uit 2002, al wordt gezien als een 'oudje' zegt genoeg.

Die nadruk op het nieuwe betekent natuurlijk ook constante verversing in de lijst en dat houdt het leuk. Een lijst met alleen maar klassiekers, zoals de top-2000, wordt ook snel saai. Dit jaar verdwenen er 22 spellen uit de lijst van vorig jaar, met de positie die ze vorig jaar hadden. Tussen haakjes het aantal jaren dat ze in de lijst hebben gestaan:

56. Amerigo (1)
59. Regenwormen (6)
60. Wizard (7)
62. Cuba (7)
63. Endeavor (5)
67. Seasons (2)
71. Dominant Species (2)
73. Jambo (7)
74. Hive (4)
75. Perudo (7)
77. Bora Bora (1)
78. Bruxelles 1893 (1)
79. Kolonisten van Catan kaartspel (7)
80. Ora et Labora (3)
82: Agricola: 2 spelers (2)
83. Morgenland (5)
86. Koehandel (6)
88. Age of Empires III (7)
92. Carson City (5)
95. Kardinaal en Koning (7)
97. Yinsh (7)
100. Legendary (1)

Vier eendagsvliegen vlogen er uit, maar ook acht spellen die er al sinds het begin in stonden. Maar afscheid zal zeker niet voor al deze spellen eeuwig zijn. Een handvol zal ongetwijfeld weer in de lijst van 2016 voorkomen.

Daarnaast was er natuurlijk een aantal spellen dat de lijst net niet haalde, waarvan sommige natuurlijk ook in bovenstaand lijstje stonden. Ik noem ze hier in alfabetische volgorde: 1830, Age of Steam, Agricola: 2 spelers, Aquasphere, Brug naar de Hemel, Can't Stop, Cosmic Encounter, Dead of Winter, Descent, Diplomacy, Endeavor, Java, Legendary, Marco Polo, Orléans, Perudo, Roll for the Galaxy, Seasons, Thurn und Taxis, Time's Up, Viticulture en Wizard. Aan hun fans de oproep om volgend jaar stemmen te ronselen!

En dan tot slot, het overzichtje van alle lijstjes op een rij:

1-10
11-20
21-30
31-40
41-50
51-60
61-70
71-80
81-90
91-100

Iki hoop dat jullie het weer net zo leuk vonden als ik. Tot volgend jaar!


dinsdag 12 mei 2015

Top-100 2015: 1-10

Daar zijn ze dan, de tien populairste bord- en kaartspellen van de Lage Landen. Slechts een spel stond vorig jaar niet al in de top-10, maar in eerdere jaargangen weer wel. Ook andere dingen veranderen niet. Maar toch veel dynamiek, met vijf stijgers, vier dalers en één (1) constante factor.

10. Pandemie (Matt Leacock, 2008)
Positie vorig jaar: 14
Verschil: +4
Opnieuw is Pandemie het favoriete coöperatieve spel. De populariteit is eerder breed dan diep: samen met Flash Point is dit de enige coöp die in geen enkel lijstje op de eerste plaats staat. Het is tevens het hoogst geklasseerde spel zonder nummer-een positie.
"Maar niet met een alfaspeler aan tafel, dat moet ik er niet bij zeggen zeker hee. Die mag van mij aan die andere tafel, bij die mensen die oneindig lang over hun beurt doen." (Kurt)
"Qua spelbeleving kunnen er weinig tippen aan Pandemie. Wie herinnert zich niet die ene keer dat met nog maar één uitbraak te gaan en nog maar één trekkaart op de stapel en het hele bord vol gekleurde blokjes het laatste medicijn uitgevonden werd? Of net niet?" (Herman)

9. El Grande (Wolfgang Kramer en Richard Ulrich, 1995)
Positie vorig jaar: 4
Verschil: -5
Deze oerklassieker daalt een paar plaatsjes, maar met de Big Box-jubileumeditie van 999 gaat iedereen dit spel herontdekken. Toch, mensen?
"Wat een mogelijkheden, keuzes, veranderingen op het bord. Niks voorspelbaar, zeker niet met de toren." (Rik)
"Altijd leuk om te spelen. De no 1 van de klassiekers onder de spellen, word voor nieuw-spellers als eerste uit de kast gehaald, en gelijk zijn ze verkocht!" (Frank)

8. Tzolk'in (Simone Luciani en Daniele Tascini, 2012)
Positie vorig jaar: 3
Verschil: -5
Met de verrassende podiumplaats van vorig jaar leeft Tzolk'in misschien iets boven zijn stand, maar het is nog steeds een van de populairste spellen van de afgelopen drie jaar.
"Elegant en fascinerend spel. De tandwielen die het bord veranderen introduceren een timing element dat zowel strategisch als tactisch behoorlijk uitdaagt." (Sander)
"Workerplacement met een enorme twist. De wielen voegen een prachtig planningselement in de tijd toe. Dit spel daagt me zeer uit, is lastig om goed te spelen." (Michiel)

7. Terra Mystica (Jens Drögemüller en Helge Ostertag, 2012)
Positie vorig jaar: 6
Verschil: -1
De andere werkverschafknaller van 2012 is een van de meest gepolariseerde spellen in de lijst: komt van alle spellen in de top-10 samen met Pandemie op de minste lijstjes voor, maar staat daarbij net zo vaak op 1 als de nummer 1 van het klassement.
"De laatste jaren heeft geen spel me na de eerste keer spelen zo geraakt al Terra Mystica. Door de verschillende uitgangsposities en voordelen van de verschillende volken ook een hoge herspeelbaarheid. Tot slot een vrij uniek spelconcept en dat gecombineerd met veel keuzes en een lage geluksfactor maken dit voor mij een fantastisch veelspelersspel." (Dierik)
"Briljant spel. Strategie en tactiek, gecombineerd met eindeloze variatie (factions en setup) en toch erg gebalanceerd." (Paul)

6. Stenen Tijdperk (Bernd Brunnhofer, 2008)
Positie vorig jaar: 10
Verschil: +4
Deze berdieglijk eenvoudige werkverschaffer is toch maar even twee giganten in het genre voorbij gestreefd. Het hoeft niet ingewikkeld te zijn om geliefd te worden.
"Een geweldig spel. Dobbelen: geen gelukspelletje maar risico management.  Perfect uitgebalanceerd. Winnende strategie is elke keer anders. Speelt met ieder aantal spelers goed." (Rients)
"Het ultieme work placement spel.  Investeren - toch af en toe opportunistisch zijn - keuzes, keuzes, keuzes.  Elk potje is weer anders. Elke strategie van je tegenstander vraag weer om behendig tegen manoeuvreren. Top-10 werk." (Rolf)

5. Dominion (Donald Vaccarino, 2008)
Positie vorig jaar: 7
Verschil: +2
Een van de vijf spellen die sinds het in de lijst kwam nooit buiten de top-10 heeft gestaan. Ondanks de stijging van twee plekjes is het voor het eerst niet het populairste kaartspel in de lijst.
"Als meest gespeelde (en snelst gestegen) spel in mijn collectie voelt het niet meer als eerlijk om deze op nr. 1 te zetten. Een geweldig spel dat het gemis aan thema (en in de meeste potjes aan interactie) goed kan hebben. Het is zelfs de absolute favoriet van mijn moeder!" (Suzanne)
"Elk potje weer de uitdaging om de ideale strategie te identificeren en vervolgens fijn te slijpen tijdens het verloop van het potje. En na afloop wil je meteen nog een keer." (Jeroen)

4. Hoogspanning (Friedemann Friese, 2004)
Positie vorig jaar: 5
Verschil: +1
Stond vorig jaar op de laagste plaats ooit, maar weet de top-3 net niet te halen. Aan de hoeveelheid uitbreidingen kan het niet liggen; het heeft misschien wel de meeste in de lijst.
"De beste "Eurogame" op de markt, een blijvertje mede dankzij de gevarieerde uitbreidingen die stuk voor stuk goed bedacht zijn. Bovendien onderscheidt dit spel zich door de permanente interactie tussen de spelers. Prachtig spel." (Jeroen)
"Soms een vreemd spel, waarbij de spelersvolgorde een grote rol kan spelen (en je daarmee dwingt om niet te vroeg te "pieken") en waarbij je soms heel goed moet uitrekenen hoeveel geld je kunt uitgeven, maar verder een ijzersterk economisch spel dat de speler steeds voor lastige beslissingen stelt." (Marcel)

3. Agricola (Uwe Rosenberg, 2007)
Positie vorig jaar: 2
Verschil: -1
Op het eerste jaar na (toen het net nieuw was) heeft Agricola altijd minstens tweede gestaan en een keer voerde het zelfs de lijst aan. Deze derde plaats heeft volgens mij een duidelijke oorzaak en heet Caverna. Een vaste opmerking daarbij was 'beter dan Agricola'.
"Na een verloren spel toch nog een gelukzalig gevoel hebben omdat je boerderijtje er netjes uitziet en je toch maar heel je gezin hebt kunnen voeden. Dat moet wel Agricola zijn." (Gregg)
"Heerlijk spel. Lekker spelen met varkentjes, schapen, paarden en koeien. Oh ja, moet je ook winnen?" (Rik)

2. 7 Wonders (Antoine Bauza, 2010)
Positie vorig jaar: 8
Verschil: +6
Wat mij betreft de grootste verrassing in de top-10. Dit is natuurlijk al sinds het verschijnen top-10 materiaal, maar een tweede stek had ik het nooit gegeven. Eens zien of Agricola of Hoogspanning volgend jaar orde op zaken stelt.
"Dit spel blijft op tafel komen als afsluiting van menig spellenavond en het heeft me nog geen moment verveeld. Ik heb ook geen enkele behoefte de uitbreidingen aan te schaffen, aangezien het basisspel me nog steeds boeit na meer dan 100 potjes." (Roel)
"Omdat het een wonder blijft om met zoveel spelers een goed spel te kunnen spelen in zo korte tijd." (Saskia)

1. PUERTO RICO (Andreas Seyfarth, 2002)
Positie vorig jaar: 1
Verschil: 0
Mijn excuses aan iedereen die de dominantie van Puerto Rico gaat de vervelen. Maar laten we wel wezen: het spel heeft verreweg de meeste punten, komt op de meeste lijstjes voor en is ook (samen met Terra Mystica) het vaakst genoemd als favoriete spel. Zelfs de beste gerrymanderende Amerikaanse politici zouden moeite hebben om een systeem te bedenken waar dit spel niet op de eerste plaats zou eindigen. Absoluut terecht dus,
"Ach, daar is al zoveel over gezegd. Blijft een topper voor mij! Iedere keer als ik denk 'en nu dit, dan dat, en dan loopt het...', dan is het spel net afgelopen. killing ;-)" (Patrick)
"Vorig jaar vergeleek ik het al met Queen en de Bohemian Rapsody: zet je Puerto Rico weer op nr. 1? Ook dit jaar is het antwoord "ja". Er is maar een spel in mijn collectie die steeds weer op tafel komt en zelfs nieuwe spelers weet aan te trekken... Puerto Rico!" (Rutger)
"Telkens weer een kick om  je eiland te ontwikkelen, uit alle mogelijkheden de beste strategie te ontwikkelen en je medespelers af te troeven." (Matthijs)
"Ook na al die jaren  een topper, wie kan er het beste omgaan met de grilligheid van de medespelers, welke rollen gaan ze kiezen en heb ik daar voordeel aan of moet ik zelf dan maar die rol kiezen (en wie heeft daar voordeel aan)?" (Gertjan)
"Gezien de leeftijd al een van de oudere spellen. Maar wat een spel. Koloniseer je eigen tropisch eiland. En zoveel interessante tegels en flexibiliteit, zalig." (Peter)

En dat was het dan weer. Uiteraard heb ik ze allemaal gespeeld. Terra Mystica en Hoogspanning vind ik teveel gedoe, de rest speel ik allemaal graag. Puerto Rico, Dominion en El Grande stonden ook in mijn persoonlijke top-10. Van die drie vind ik Dominion het leukst.

Wat vond je van de lijst? Laat het weten in de commentaren!

maandag 11 mei 2015

Top-100 2015: 11-20

Vandaag vinden we de twee hoogste nieuwe binnenkomers in de lijst. Beide spellen verschenen afgelopen jaar in het Nederlands. Ook de jury van de Nederlandse Spellenprijs was gecharmeerd, want beide spellen zijn genomineerd, ieder in een andere categorie. En aangezien de andere genomineerden niet of lager in de lijst voorkwamen, hebben ze het dit jaar wel erg gemakkelijk :-)

20. Caylus (William Attia, 2005)
Positie vorig jaar: 15
Verschil: -5
De klassieke werkverschaffer verliest langzaam terrein aan modernere opvolgers (er staan vijf spellen uit dit genre hoger in de lijst), maar doet het in feite nog steeds goed.
"De moeder van worker-placement spellen en wie houdt nou niet van z'n moeder?" (William)
"Een feilloze parel in de fascinerende wereld van de worker placement spellen. Het is best mogelijk dat je inmiddels wel ziet dat het de grootvader van die familie is, maar op het vlak van gameplay blijft hij veel modernere spellen ver achter zich laten. Een absolute topper!" (Roel)

19. Russian Railroads (Helmut Ohley en Leonhard Orgler, 2013)
Positie vorig jaar: 35
Verschil: +16
Hier heb je zo'n moderne manneninzetter en het is verreweg de snelste stijger in de top-20 (nieuwelingen daargelaten).
"Wat een superspel! Nodigt ertoe uit veel verschillende strategieën uit te proberen." (Saskia)
"Het sneeuwbal effect met punten is werkelijk geweldig. De eerste ronde nog geen tien punten halen en de laatste soms wel tot 150 punten. Speelt ook leuk met twee personen." (Arie)

18. Istanbul (Rüdiger Dorn, 2014)
Positie vorig jaar: -
Verschil: nieuw
Rudiger Dorn stond al met een paar spellen in de lijst, maar nooit zo hoog als nu met Istanbul. Gezien de vele prijzen die het spel al heeft gekregen zou dit zomaar zijn populairste spel ooit kunnen worden.
"Ik verwacht dat dit spel erg hoog binnen komt in de Top 100. Een topper voor alle spelers. Ik ben nog niet iemand tegen gekomen die dit spel niet leuk vind. Bovendien ook nog eens te spelen in een vrij korte tijd." (William)
"Als ik deze nog eens vaker kan spelen, kan het zomaar op de eerste plaats komen. Gaaf spel! gelijk twee potjes achter elkaar op één avond gespeeld." (Patrick)

17. Ticket to Ride (Alan Moon, 2004)
Positie vorig jaar: 13
Verschil: -4
Vast onderdeel van de canon van moderne familiespellen en ook bij veelspelers nog geliefd. Met zoveel uitbreidingen en varianten valt er zelfs voor de grootste kniesoor wel iets te genieten. Iets dat overigens ook van toepassing is op die andere twee, Catan en Carcassonne,
"Het ideale bordspel voor niet bord spelers. Ik durf te beweren dat iedereen die bij ons aan tafel heeft gezeten het spel meteen heeft gekocht. Eenvoudige regels met voldoende diepgang voor jong en oud. En oeps; mijn moeder van 90 heeft het niet gekocht! Maar die komt wel iedere week spelen." (Arie)
"Simpel genoeg om met vrijwel iedereen te kunnen spelen, maar met een hele goede spanningsboog die ook de doorgewinterde speler boeien kan." (Marcel)

16. Vorsten van Florence (Wolfgang Kramer en Richard Ulrich, 2000)
Positie vorig jaar: 11
Verschil: -5
Alweer zo'n klassieker van rond de eeuwwisseling die niet weg te denken is uit deze lijst. Ook leuk voor mensen die geen fan zijn van Tetris.
"Een prachtig spel en een genot om te spelen. Goede balans tussen korte en lange-termijn planning. Elke keer lijkt het spel een andere aanpak te vereisen, zit tijdens het spelen altijd op het puntje van m'n stoel." (Sander)
"Nog altijd mijn favoriete spel. De beperkingen waar je je als speler voor gesteld ziet, zijn enorm. Maar de voldoening als het uiteindelijk allemaal lukt is iets wat ik in geen ander spel in dezelfde mate ervaar. Zoals een groot filosoof ooit opmerkte: "I love it when a plan comes together."" (Marcel)

15. Splendor (Marc André, 2014)
Positie vorig jaar: -
Verschil: nieuw
En daar is-ie dan: de hoogste nieuwe binnenkomer! Dat het goed zou scoren was geen verrassing, maar dat het zo hoog zou komen en alle andere nieuwe spellen achter zich zou laten had ik niet verdacht. Heeft de SdJ-jury dan toch zitten suffen?
"Deze filler is als coke. Verslavend voor iedereen die het heeft aangeraakt. Nog nooit waren speelstukken zo fijn om vast te nemen. Nog nooit waren kaarten zo fijn om te kopen. Vooral als ze gratis zijn." (Peter)
"Niet te geloven hoe zo'n eenvoudige spelregels zo'n spelplezier kunnen vormen, dat zelfs na 100 keer spelen nog steeds niet verveelt." (Bart)

14. Burgen von Burgund (Stefan Feld, 2011)
Positie vorig jaar: 18
Verschil: +4
BvB is tot nu toe een van de laagste hoogste nieuwe binnenkomers, maar rukt drie jaar later op richting de top-10. Gezien de populariteit van Stefan Feld zou een plekje in de top-10 wel op zijn plaats zijn.
"Dit is het favoriete spel van mijn vrouw en ik. Het ideale spel voor koppels omwille van de indirecte interactie en de dobbelstenen." (Jan)
"Het contrast tussen verlepte artwork, geen thema en een superfijn mechanisme in één spel kan niet groter zijn maar toch mijn nummer 1!" (Erwin)

13. Ticket to Ride: Europe (Alan Moon, 2005)
Positie vorig jaar: 16
Verschil: +3
Het verschil tussen de beide spellen werd gestaag kleiner en dit jaar gebeurde het onvermijdelijke: voor het eerst staat de Europaversie boven het origineel. Kunnen we hier binnenkort ook een jubileumeditie van verwachten? (Graag, want dit is de enige TtR-versie die ik nog niet heb)
"De beste variant van de Ticket to Ride familie wegens de variatie met veerboten en tunnels. Het ideale spel om mensen te introduceren in het betere bordspel." (Jan)
"De ideale val voor een leek in de spellenwereld. Snel uitgelegd, vlot spel en in de laatste minuten altijd een boel spanning. Heerlijk." (Gregg)

12. Kolonisten van Catan (Klaus Teuber,1995)
Positie vorig jaar: 9
Verschil: -3
Catan is dit jaar het enige spel dat uit de top-10 valt. Saai? Wacht maar tot je de top-10 ziet. Daar is bijna niet één spel op zijn plek blijven staan.
"Vooruit dan. Hier is het allemaal mee begonnen en eerlijk gezegd is het wel een heel goed spel." (Guido)
"Deze klassieker is op zijn best met de uitbreiding 'Steden en Ridders'. Een variabel bord en veel interactie zijn de grote troeven van Kolonisten." (Bart)

11. Carcassonne (Klaus-Jügen Wrede, 2000)
Positie vorig jaar: 12
Verschil: +1
Dit jaar staat Carcassonne net een plaatsje boven Catan. Stuivertje wisselen, de stand is 5-3 in het voordeel van Catan,
"Deze klassieker komt elk jaar nog regelmatig op tafel. Het best met de Uitbreiding en Kooplieden & Bouwmeesters." (Wiljan)
"Klassieker; het oer legspel, stamvader van veel varianten niet allemaal even populair maar met K&B ook een perfect tweepersoonsspel." (Rients)


Een mooie lijst met twee hoge en misschien verrassende binnenkomers. Op Burgen von Burgund na speel ik ze allemaal met veel plezier. Misschien moet ik het nog eens proberen met twee spelers.

zondag 10 mei 2015

Top-100 2015: 21-30

Zo dicht bij de top-10 komen we vandaag de laatste spellen tegen die in geen enkele inzending bovenaan stonden. Maar omdat ze op zoveel lijstjes staan komen ze nog hoog in de lijst terecht.

30. Lords of Waterdeep (Peter Lee en Rodney Thompson, 2012)
Positie vorig jaar: 38
Verschil: +8
Hard op weg om een van de klassiekers onder de werkverschaffers te worden. Nog steeds geen Nederlandse vertaling, wat ongetwijfeld met het thema te maken zal hebben.
"Super eenvoudige spelregels, speelt vlotkes, verslavend, je wil het spel telkens opnieuw spelen, de eenvoud siert het spel…" (Heidi)
"Ameritrash meets worker placement. Geweldige symbiose. Goed in zijn eenvoud." (Peter)

29. Caverna (Uwe Rosenberg, 2013)
Positie vorig jaar: -
Verschil: nieuw
Agricola, maar dan anders, is een van de hoogste nieuwe binnenkomers dit jaar. Gezien de commentaren mag Agricola zich ook zorgen gaan maken...
"Agricola is altijd een favoriet geweest van me. Maar Caverna is toch echt het betere spel. Vernieuwend genoeg om anders aan te voelen, maar heeft ook alles in zich dat Agricola zo goed maakte." (William)
"Agricola is mooi, maar Caverna mooier. Aan het einde van het potje heb je echt het gevoel een flinke klus geklaard te hebben. Enige nadeel: ik vrees dat Agricola niet meer op tafel verschijnt..." (Sander)

28. King of Tokyo (Richard Garfield, 2011)
Positie vorig jaar: 19
Verschil: -9
Iets gezakt, maar nog steeds met afstand de populairste dobbelaar in de lijst. King of New York snoepte wat puntjes af, maar niet genoeg om in de lijst te komen.
"Een half uurtje lang je vrienden aftuigen zonder dat de politie lastig komt doen. Heerlijk!" (Gregg)
"Dit jaar ben ik de 100 plays gepasseerd bij dit spel en nog steeds speel ik het even graag. Heerlijk elkaar de hersens inslaan en sommige kaartcombinaties zijn geweldig." (Wiljan)

27. Eufraat en Tigris (Reiner Knizia, 1997)
Positie vorig jaar: 29
Verschil: +2
Al jaren Knizia's populairste en ook een constante in deze lijst.
"Deze kan vandaag de dag nog helemaal mee. Prachtig speelsysteem, dat veel vrijheid laat aan de spelers om er iets van te maken." (Michiel)
"Dit spel is een oude parel! Pas dit jaar kon ik het voor het eerst spelen en ik begrijp waarom het zo hoog genoteerd blijft. Het spel zorgt voor veel interactie, vormt een prima combinatie van tactiek en strategie en is spannend tot het laatste moment." (Pieter)

26. Machiavelli (Bruno Faidutti, 2000)
Positie vorig jaar: 22
Verschil: -4
Er zijn inmiddels behoorlijk wat 'Machiavelli-achtige' spellen, maar er kan er maar een de onbetwiste meester zijn.
"Jij denkt, dat ik denk, wat jij denkt en dan doe ik toch lekker iets anders. Top met 4 of meer spelers." (Rik)
"Gouden oude. De herinneringen aan het vermoord worden net voor je een cruciale zet ging doen, het stelen van een ander om die cruciale zet te bekostigen, het bluffen en gokken wie welke rol heeft, het mooie artwork en de simpele regels met toch veel diepgang, maken dat dit altijd goed blijft." (Wim)

25. Kingdom Builder (Donald Vaccarino, 2011)
Positie vorig jaar: 32
Verschil: +7
Een abstract geluksfeest? Niet als je de liefhebbers mag geloven (of iedereen die het vaker dan één keer gespeeld heeft).
"Hoe zeggen sportlui dat ook alweer: “Het geluk moet je afdwingen”. Dat geldt zeker voor dit leuke optimalisatiespel. De mix van strategie en tactiek plus relatief korte speeltijd maken dit voor mij een winnaar." (Jeroen)
"Wow wat een tof spel! Simpele regels en toch heel veel denkwerk. Ieder potje speelt anders." (Suzanne)

24. Race for the Galaxy (Tom Lehmann, 2007)
Positie vorig jaar: 31
Verschil: +7
Roll for the Galaxy haalde op een haar na de lijst, maar dat ging niet ten koste van het kaartspel. Het tegendeel lijkt eerder aan de hand.
"Omdat het spel zo waanzinnig goed in elkaar zit....als je voorbij het “niet aansprekende” artwork en de vele icoontjes durft te kijken." (Suzanne)
"Als je dit voor het eerst speelt dan is het een hele klus om de  aanwijzingen op de kaarten te begrijpen. Maar alles valt op zijn plek zodra je het mechanisme door hebt. Belangrijk is de goede combinatie van kaarten uit te zoeken en zorgen dat je op het juiste moment de goede acties doet." (Walter)

23. Keyflower (Sebastian Bleasdale en Richard Breese, 2013)
Positie vorig jaar: 50
Verschil: +27
Keyflower maakt een enorme sprong in de lijst. Nooit eerder deed een spel van Richard Breese het zo goed in deze lijst. Het is ook het succesvolste spel van Quined na de boedelscheiding met White Goblin Games.
"Een superleuk spel. Ziet er ingewikkelder uit dan het is. Na één rondje is iedereen mee." (Jef)
"Dit spel is voor mij de beste ontdekking van dit jaar. Het is een prima combinatie van worker placement, bieden en tegeltjes leggen. De vormgeving is prachtig en de herspeelbaarheid enorm." (Pieter)

22. Dixit (Jean-Louis Roubira, 2008)
Positie vorig jaar: 23
Verschil: +1
Een van de meest bijzondere spellen in de lijst is een stabiele subtopper. Krijgt het volgend jaar gezelschap van Mysterium?
"Blijft enorm leuk en mega-toegankelijk, zelfs voor mensen die helemaal niet van spelletjes houden. Origineel concept." (Sander)
"Briljant idee. Zo simpel dat een spel kan zijn en zoveel plezier dat het kan opleveren. Ongeëvenaard." (Wim)


21. Het Dorp (Inka en Markus Brand, 2011)
Positie vorig jaar: 17
Verschil: -4
Deze pastorale werkverschaffer zal de tijdgeest goed aanvoelen. Blijft lekker authentiek, ambachtelijk en puur een hoge notering houden.
"Een leuke puzzel met zowel strategische als tactische elementen." (Sander)
"Zowel leuk met 2 als met 5!" (Patricia)


Weer een diverse mix van eurospellen, die ik op Caverna na allemaal gedaan heb. Moet ik maar eens spelen, want ik heb al een tijdje last van Agricolavermoeidheid. Van de rest is uiteraard Race mijn favoriet; het staat al jaren bovenaan mijn eigen lijstje.

zaterdag 9 mei 2015

Top-100 2015: 31-40

Net als gisteren is ook het lijstje van vandaag rijk aan klassiekers. Drie staan er al sinds het begin in. Van de tien spellen is de helft bij 999 Games verschenen, dat toch al goed vertegenwoordigd is in de hele lijst. Ten slotte nog twee fraaie nieuwe binnenkomers.

40. Legenden van Andor (Michael Menzel, 2012)
Positie vorig jaar: 55
Verschil: +15
Bijzondere coöps doen het goed. Andor is nergens mee te vergelijken, evenmin als Hanabi trouwens. Het lijkt een monstermepspel, maar hoe meer monsters je mept. hoe sneller je verliest. En toch moet je dat doen!
"Bij elke legende die ik speel, word ik helemaal in Andor gezogen! Ik kan er geen genoeg van krijgen en het verveelt nooit. Hier mag je me voor wakker maken." (William)
"Wat een saamhorigheidsgevoel krijg je bij dit spel. Bij elke kaart de spanning van: hoe slecht is het? Slechts de helft van de avonturen winnen we. Dat maakt de euforie bij een overwinning des te groter." (Gert)

39. Alhambra (Dirk Henn, 2003)
Positie vorig jaar: 24
Verschil: -15
Een van de klassiekers in de lijst. Stuitert soms een beetje op en neer, maar heeft altd bij de 50 populairste spellen gehoord.
"Een beetje puzzelen, een beetje geluk, snelle beurten, eenvoudige regels, ... kortom weer zo een spel om iemand een bangelijk nieuwe hobby aan te smeren : gezelschapsspellen!" (Gregg)
"Alhambra speelt vooral met twee personen lekker vlot weg en komt dan ook regelmatig op tafel. De speelduur is verder aantrekkelijk en het spel is niet al te ingewikkeld. Wat mij betreft een aanrader!" (Dierik)

38. Le Havre (Uwe Rosenberg, 2008)
Positie vorig jaar: 36
Verschil: -2
Stevige spellen willen nog wel eens wegzakken in deze lijst, maar dat geldt niet voor Le Havre. Verderop in dit rijtje komen we er nog een paar tegen.
"De enige Rosenberg die de moeite van het spelen waard is. Je voelt de keuzestress opkomen als de doos opengaat, heerlijk." (Edwin)
"Mooi vormgegeven, klopt gewoon. Zoveel manieren om te winnen, zoveel kansen." (Jan)


37. Concordia (Mac Gerdts, 2013)
Positie vorig jaar: -
Verschil: nieuw
Een van de toppers van Spiel 2013 komt met enige vertraging hoog binnen in de lijst. Een van de kanshebbers voor de Nederlandse Spellenprijs voor liefhebbersspellen.
"Een blijver in mijn lijstje. Niemand kan spellen ontwerpen die op vier bladzijden regels een ervaring brengen met zo veel diepgang als Mac Gerdts." (Stefaan)
"Hoewel vrij recent, voelt dit aan als een spel dat al jaren bestaat. Weinig regels, mooi verweven mechanismen, de spelers bepalen waar het spel heengaat." (Marcel)

36. Tai Pan (Urs Hostettler, 1991)
Positie vorig jaar: 66
Verschil: +30
Het op één na oudste spel in de lijst debuteerde in de top-10, maar zakte sindsdien ieder jaar verder terug. Aan die trend komt dit jaar een eind, maar nog steeds is het spel betere tijden gewend.
"Het allerleukste van dit kaartspel is dat je de meeste handen op zo veel verschillende manieren kunt spelen. Verder heeft dit spel alles wat een kaartspel moet hebben: tactiek, bluf, het lezen van je tegenstander, én van je partner, spanning, verrassende wendingen en natuurlijk een dosis geluk." (Jeroen)
"Als je met zijn vieren een kaartje legt, is het dus Tichu." (Edwin)

35. Brass (Martin Wallace, 2007)
Positie vorig jaar: 30
Verschil: -5
Al jaren het populairste spel van Martin Wallace en bovendien erg constant: al vijf jaar op rij staat het spel tussen plaats 30 en 40.
"Blijft voor mij het meesterwerk van Wallace en misschien wel het beste economische spel ooit. Het grondstoffenmechanisme van dit spel is voor mij een toonbeeld van hoe het ambacht spelontwerp moet beoefend worden."`(Stefaan)
"Wallace zijn beste spel. Elk spel blijft een uitdaging. Timing van je acties en het doorgronden van het spel je tegenstanders is cruciaal." (Paul)

34. Machi Koro (Masao Suganuma, 2012)
Positie vorig jaar: -
Verschil: nieuw
De absolute kaartspelhit van White Goblin komt binnen op een fraaie 34e plaats. Daarom des te verrassender dat het de nominatielijst van de NSP niet heeft gehaald (maar wel Sushi Go, dat in deze lijst in geen velden of wegen te bekennen is).
"Beginnen met een bakkerijtje en een graanveld en eindigen mer een wereldstad. Zowel voor veelspelers als gelegenheidsspelers goedgekeurd. Als dit geen klassieker gaat worden eet ik mijn bril op!! ;)" (Dierik)
"Lekker verfrissend en zeer eenvoudig te leren. Met de nieuwe uitbreiding is het nog leuker geworden. Mijn dochter is er weg van, en ook hier weer; iedereen die het bij ons speelt wil het ook hebben." (Arie)

33. Tikal (Wolfgang Kramer en Michael Kiesling, 1999)
Positie vorig jaar: 25
Verschil: -8
De tijd dat de spellenwereld stil stond voor een nieuw bordspel van Kramer en partners ligt misschien achter ons, maar veel spellen uit die tijd zijn onverminderd populair. Tikal bijvoorbeeld.
"Blijft een mooi spel met eenvoudige regels en heerlijk veel vrijheid voor de spelers om er op het bord wat mooi van te maken." (Michiel)
"Oud beestje, altijd goed voor veel plezier, goede balans zeker met het veilen van de tegels." (Frank)

32. Trajan (Stefan Feld, 2011)
Positie vorig jaar: 20
Verschil: -12
Stefan Feld blijft een van de populairste auteurs inde Lage Landen en Trajan een van zijn populairste spellen. Het ging doorgaans gelijk op met Burgen von Burgund, maar moet nu toch een beetje lossen.
"Goed doordacht spelsysteem, waarbij de juiste actie op het juiste moment meerdere voordelen kan opleveren. De manier waarop je je actie moet kiezen, met de schaaltjes, is briljant gevonden." (William)
"Het thema doet er niets toe, maar een leuke verzameling spellen in één spel." (Paul)

31. Love Letter (Seiji Kanai, 2012)
Positie vorig jaar: 21
Verschil: -10
Mogelijk het luchtigste spel in de lijst. De populariteit is breed gedragen: bij niemand stond dit op 1, maar het komt nog op meer lijstjes voor dan nog aardig wat spellen die hoger in de lijst staan.
"Een van de weinige spellen die je letterlijk overal kunt spelen. Hoge geluksfactor, maar ook een stukje vaardigheid. Met mijn kinderen beleef ik hier veel lol aan." (Jeroen)
"Het heerlijke tussendoortje dat zowat overal gespeeld kan worden, want die 16 kaarten steek je zo in je zak." (Wiljan)

Ook van deze lijst heb ik alles gespeeld en de meeste met plezier. Trajan en Le Havre speel ik liever niet meer, van de rest is Tai Pan duidelijk mijn favoriete spel. Er is maar één spel dat ik vaker heb gespeeld.